Περιγραφή

Η δεύτερη συναυλία του Κύκλου Εργαστηρίων Σύνθεσης μας φέρνει αντιμέτωπους με έργα που συνομιλούν με μνήμες από το παρελθόν: φωνές, τραγούδια, κείμενα, παραδόσεις. Ο Χαράλαμπος Γωγιός διασκευάζει το μουσικό υλικό της όπεράς του Ο θάνατος του Άντονυ (2020) σε μια νέα ενόργανη σύνθεση, συνυφαίνει τις ηχητικές μνήμες του από την τηλεοπτική σειρά κινουμένων σχεδίων Κάντυ Κάντυ (1976-79) με τον φιλοσοφικό λόγο του Σλάβοϊ Ζίζεκ [Slavoj Žižek] και διαστέλλει την έννοια της μουσικής όπερας. Ο Γιώργος Βάβουλας εμπνέεται από το διήγημα του Κάφκα [Kafka] «Το γεφύρι» [Die Brücke, εκδ. 1931] και το αποδομεί: η αφήγηση ξεδιπλώνεται όχι από την αρχή προς το τέλος, αλλά μέσα από θραύσματα και εναλλασσόμενους ρυθμούς· το έργο κινείται ανάμεσα στη φωνή ως λόγο και ως ήχο, ανάμεσα στη ροή της ιστορίας και την αποδόμηση της. Ο Ανδρέας Τσιάρτας συμπλέκει δικά του κείμενα με ποιήματα του Κύπριου ποιητή Βασίλη Μιχαηλίδη και κατασκευάζει ένα μουσικό θέατρο που ενώνει την κυπριακή διάλεκτο με άλλες γλώσσες, οδηγεί την τραγουδίστρια και το κουαρτέτο εγχόρδων στα άκρα της εκφραστικής τους δύναμης και διανοίγει ένα πεδίο έντονης ηχητικής ποικιλίας.

Ο Γιάννης Αγγελάκης συνδιαλέγεται με την άρια «Lascia ch’io pianga» από την όπερα Ρινάλντο [Rinaldo, 1711] του Χαίντελ [Handel], υφαίνει τις αντιφάσεις των ετερόκλητων υλικών σε μια άρρηκτη ηχητική ενότητα μεταξύ φωνών, οργάνων και ηλεκτρονικών και αποκαλύπτει την μνήμη μας ως κάτι εύθραυστο που παραμορφώνεται και εκτροχιάζεται. Η Μαργαρίτα Ερμίδου συνδιαλέγεται με τον κόσμο του ηπειρώτικου τραγουδιού, εστιάζοντας σε μια εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στην παράδοση και τις τεχνικές της σύγχρονης μουσικής. Ο Γιώργος Κουμεντάκης επεξεργάζεται και ανασυνθέτει τα σμυρναίικα τραγούδια της Μαρίκας Παπαγκίκα, διατηρώντας την ενέργεια, τη λεπτότητα και αυθεντικότητα τους και οικοδομώντας μια πρωτότυπη μουσική μετάβαση από το παρελθόν στο μέλλον χωρίς επιστροφή. Τέλος, η Δήμητρα Τρυπάνη αντλεί το υλικό της από το βιβλίο Ο μάντης (1994) του Παντελή Μπουκάλα, το οποίο ανακαλεί τον προφητικό λόγο του μάντη Τειρεσία με έναν νέο τρόπο που δεν τον έχουμε συνηθίσει από τις αττικές τραγωδίες. Τα έργα της δεύτερης συναυλίας χτίζουν γέφυρες ή δημιουργούν ρήγματα, αναδεικνύοντας το παρελθόν ως έναν ζωντανό οργανισμό που τραγουδά και αντηχεί στο παρόν, όχι ως απολίθωμα αλλά ως υπόσχεση. Μας προσκαλούν να στοχαστούμε πάνω στην ανεμπόδιστη δύναμη της φαντασίας μας να επαναπροσδιορίζει το παρελθόν και να μετασχηματίζει τα βιώματα μας σε νέες αισθητικές εμπειρίες με απροσδόκητους τρόπους.

Με μια ματιά – Σύνοψη

Χαράλαμπος Γωγιός

Εγώ απορρίφθηκα, ελλείψει πρωτοτυπίας

Σουίτα από την όπερα Ο θάνατος του Άντονυ

για κουιντέτο εγχόρδων (2025)

— «Καθώς τον έβλεπα να πέφτει…»

— Ιντερμέτζο Α΄: «Αφύσικα πράγματα»

— «Ένας ξάδελφός μου έλεγε…»

— Ιντερμέτζο Β΄: «Μη λες ανοησίες»

— «Οι άλλοι έχουν τα σκυλιά»

— Ιντερμέτζο Γ΄: «Παύλε!»

— «Η Λουκία! Νεκρή!…»

— Ιντερμέτζο Δ΄: «Εκείνο τον καιρό»

— Επανέκθεση: «Εμείς, που όλο αστοχούμε»

Διάρκεια 15’

Συνθετικό σημείωμα:
Το έργο Εγώ απορρίφθηκα, ελλείψει πρωτοτυπίας αποτελεί μια απόπειρα να διαπιστωθεί αν η μουσική της όπερας Ο θάνατος του Άντονυ μπορεί να επιβιώσει μεταφυτευμένη στην αφαιρετική συνθήκη της συναυλίας, μακριά από το κείμενο και το δραματικό πλαίσιο που έπαιξαν τον καίριο ρόλο στη σύλληψή της. Η σύνθεση υλοποιήθηκε χάρη στην ευγενική πρόσκληση του Τάσου Ρωσόπουλου και του Γιάννη Αγγελάκη, επιμελητή και βοηθού επιμελητή αντίστοιχα του Κύκλου Εργαστηρίων Σύνθεσης της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Η αρχική ιδέα για τη μεταγραφή της μουσικής του Θανάτου του Άντονυ για κουιντέτο εγχόρδων ανήκει στον κοντραμπασίστα Γιώργο Αρνή. Η εννοιολογική όπερα δωματίου Ο θάνατος του Άντονυ ολοκληρώθηκε το 2020 κατόπιν ανάθεσης της Εναλλακτικής Σκηνής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, όπου και πρωτοπαρουσιάστηκε το 2021 σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Καραντζά. Το λιμπρέτο, που γράψαμε από κοινού με τον Γιάννη Φίλια, είναι βασισμένο στην ανάμνηση της τηλεοπτικής σειράς κινουμένων σχεδίων Κάντυ Κάντυ (1976-79) και στο φιλοσοφικό έργο του Σλάβοϊ Ζίζεκ [Slavoj Žižek].

— Χαράλαμπος Γωγιός

Γιώργος Βάβουλας

Σίγμα διά Έψιλον

για ανδρική φωνή και ενόργανο σύνολο (2025)

Διάρκεια 7’

Συνθετικό σημείωμα:
Ψυχρός και στέρεος, σε δυσθεώρητα ύψη, μόνος.
Ανθρώπινη περπατησιά πλησιάζει, πόνος.
Γύρισα να δω, σκίστηκα στα δυο.
Ο τίτλος Σίγμα δια Έψιλον (σ/Ε) παραπέμπει στη φυσική σχέση τάσης προς παραμόρφωση – στον τρόπο με τον οποίο αντιδρά ένα σώμα όταν καταπονείται. Το έργο, γραμμένο μεταξύ Απριλίου και Αυγούστου 2025, εμπνέεται από το αινιγματικό κείμενο του Φραντς Κάφκα [Franz Kafka] «Το γεφύρι» [Die Brücke, εκδ. 1931]. Εκεί, ο αφηγητής δεν γνωρίζει τον σκοπό της ύπαρξής του – ούτε τον αναρωτιέται. Υπάρχει απλώς ως κατασκευή, στη σιωπηλή υπηρεσία των άλλων. Όταν τελικά του ασκηθεί εξωτερική πίεση – στην πρώτη ίσως πράξη αυτογνωσίας, με ένα γύρισμα του βλέμματος– το όριο ελαστικότητας παραβιάζεται. Και τότε καταρρέει.

— Γιώργος Βάβουλας

Ανδρέας Τσιάρτας

Βορβόπηλα

για μεσόφωνο και κουαρτέτο εγχόρδων (2025)

βασισμένο σε δυο ποιήματα του Βασίλη Μιχαηλίδη σε προσαρμογή και με πρωτότυπο κείμενο του συνθέτη

Διάρκεια 14’

Συνθετικό σημείωμα:
Βορβόπηλα, στην κυπριακή διάλεκτο, σημαίνει δύσοσμη λάσπη (από τη λέξη «βόρβορος» της αρχαίας ελληνικής). Το κείμενο του έργου βασίζεται σε προσαρμογή δύο ποιημάτων – «Ο Ερμής εις την κυπριακήν βουλήν» (1888) και «Μια επιστολή εις την κυπριακήν διάλεκτον» (1881) – που ο σπουδαίος Κύπριος ποιητής Βασίλης Μιχαηλίδης (1849-1917) έγραψε επί Αγγλοκρατίας, καθώς και σε κείμενα του ίδιου του συνθέτη. Ο (θεός) Ερμής, στο πρόσωπο μιας γυναικείας φιγούρας, παίρνει το βήμα σε μια Βουλή. Σε ένα γλωσσικό σαρδάμ – ελληνικών, αγγλικών και τουρκικών – σχολιάζει την εξαθλίωση στην οποία έχει περιπέσει η χώρα και την παντελή αδιαφορία της Βουλής. Σταδιακά η θεότητα «ανθρωποποιείται» και η απάθεια στην οποία περιέρχεται μας μπερδεύει ακόμα πιο πολύ. Πού καταλήγει; Ενδίδει, ή αντιστέκεται σε αυτόν τον βούρκο; Αυτό το ερώτημα αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα του ανθρώπου μέχρι σήμερα. Κανένας δεν παίρνει θέση με θάρρος και φιλαλήθεια απέναντι στα τεκταινόμενα. Για τους σκοπούς της πρεμιέρας στην Εναλλακτική Σκηνή, θα παρουσιαστεί η συναυλιακή εκδοχή του έργου. Θα ήθελα να εκφράσω θερμές ευχαριστίες στο Τμήμα Ανθρωπιστικών Σπουδών του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου για την επιχορήγηση της παρουσίας μου σε δυο συναντήσεις του Κύκλου (Δεκέμβριος 2024 και Απρίλιος 2025) μέσω του προγράμματος Erasmus, καθώς επίσης και στο Τμήμα Σύγχρονου Πολιτισμού του Υφυπουργείου Πολιτισμού Κύπρου για την επιχορήγηση της συμμετοχής μου στη συνάντηση Ιουνίου 2025.

— Ανδρέας Τσιάρτας

Γιάννης Αγγελάκης

[ lived__space ]

για τρομπόνι, βιολί,^* κοντραμπάσο και ηλεκτρονικά (2025)

Διάρκεια 14’

Συνθετικό σημείωμα:
Οι μουσικοί καλούνται να φτιάξουν ήχους που δεν μπορούν να ελεγχθούν πλήρως, δεν είναι πλήρως καταγεγραμμένοι, είναι εκ φύσεως ασταθείς, διαρκώς κινούμενοι και ξεδιπλώνονται με μια δική τους λογική. Φτιάχνουν, επίσης, απροσδιόριστους, φωνητικούς ήχους, οι οποίοι συνυφαίνονται άρρηκτα με τους ενόργανους ήχους τους, αναδεικνύοντας μια ιδιαίτερη σχέση μεταξύ σώματος, φωνής και οργάνου. Στόχος είναι η δημιουργία μιας αίσθησης ηχητικής ενότητας, όπου τα όρια μεταξύ των τριών οργάνων, μεταξύ φωνητικών και οργανικών ήχων καθώς και μεταξύ ακουστικών και ηλεκτρονικών ήχων, παραμένουν θολά∙ μιας αίσθησης ότι το όργανο αγγίζει τη φωνή ενώ, ταυτόχρονα, η φωνή τραγουδάει μέσα από το όργανο. Ερμηνεύοντας ήχους που είναι σωματοποιημένοι και αυτόνομοι, οι τρεις μουσικοί συνθέτουν έναν βιωμένο ηχητικό χώρο, ένα σύνολο αλληλοσυνδεόμενων σωμάτων που αναπτύσσεται και μεταλλάσσεται μέσα σε έναν οριοθετημένο χώρο, όπως ένας ζωντανός οργανισμός.

— Γιάννης Αγγελάκης

Μαργαρίτα Ερμίδου

Αλησμονώ και χαίρομαι

για τενόρο, τρομπόνι, βιολοντσέλο^‖ και πιάνο^†† (2025)

Διάρκεια 6’

Συνθετικό σημείωμα:
Σε αυτή την πειραματική εκδοχή το ηπειρώτικο παραδοσιακό τραγούδι αποσυντίθεται και ξαναχτίζεται σε ένα νέο ηχητικό τοπίο. Η οικεία μελωδία εμφανίζεται και χάνεται, θρυμματίζεται σε επαναλήψεις, μετασχηματίζεται μέσα από ήχους, αυτοσχεδιαστικές γραμμές και απρόσμενους ρυθμούς. Στόχος δεν είναι η αναβίωση μιας παλαιάς φόρμας, αλλά η δημιουργία μιας νέας εμπειρίας όπου το παρελθόν συναντά το παρόν. Σκοπός δεν είναι η αναπαράσταση του παρελθόντος, αλλά η μεταμόρφωσή του, να ακουστεί ξανά το «Αλησμονώ και χαίρομαι» όχι ως μνήμη μακρινή αλλά ως ένας ζωντανός παλμός που αντηχεί στο σήμερα.

— Μαργαρίτα Ερμίδου

Γιώργος Κουμεντάκης

Point of No Return

για κουαρτέτο εγχόρδων (2008)

Διάρκεια 14’

Συνθετικό σημείωμα:
Ο συνθέτης ακολουθεί τα χνάρια των ανώνυμων του δημοτικού τραγουδιού, ανασυντάσσοντας ή ανασυνθέτοντας παραδοσιακά μουσικά θέματα, διατηρώντας την ενέργεια και τη λεπτότητα τους, την αυθεντικότητα του αρχέγονου μοντέλου τους, τον παλμό και την ψυχή τους. Πηγή έμπνευσης η φωνή της Μαρίκας Παπαγκίκα από τα τραγούδια «Μανάκι μου, μανάκι μου» και «Σμυρνέικο μινόρε» που ηχογράφησε στη Νέα Υόρκη στις αρχές του 20ού αιώνα. Το έργο εκτελέστηκε για πρώτη φορά στο Θέατρο Παλλάς στις 20 Οκτωβρίου 2008 από το Kronos Quartet, στο οποίο είναι και αφιερωμένο.

— Γιάννης Τσελίκας

Δήμητρα Τρυπάνη

The Guardian

για βιολοντσέλο, κοντραμπάσο, γκρανκάσα και χορικό σύνολο (2025)

Κείμενο Παντελής Μπουκάλας (απόσπασμα από το βιβλίο του Ο μάντης, Άγρα, 1994)

Διάρκεια 4’

Συνθετικό σημείωμα:
Το έργο The Guardian (Ο φύλακας) είναι ένας μουσικός χορικός μονόλογος και γράφτηκε τον Ιούλιο του 2025. Το κείμενο στο οποίο βασίζεται είναι από το βιβλίο του Παντελή Μπουκάλα Ο μάντης (1994), στο οποίο μιλά ο μάντης Τειρεσίας για πρώτη φορά ολομόναχος και αλογόκριτος, χωρίς αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις, όπως τον έχουμε συνηθίσει στις αττικές τραγωδίες. Στο έργο, ένας χορός φέρνει τα νέα για το μέλλον, γίνεται αγγελιαφόρος, προφητεύει αυτά που θέλουμε και δεν θέλουμε, δείχνει το μέλλον και προειδοποιεί. Οι αραιές λιτές πινελιές από το βιολοντσέλο και το κοντραμπάσο ανοίγουν το δρόμο για τον κενό χώρο μέσα στον οποίο ακούγεται ο αυστηρά δομημένος –ρυθμικά και συχνοτικά– χορικός λόγος. Ο τίτλος The Guardian είναι συνειδητά στα αγγλικά για λόγους που θα γίνουν κατανοητοί κατά την παράσταση του έργου, το οποίο έχει μια πολύ καθαρή θεατρική φόρμα στην εκτέλεσή του.

— Δήμητρα Τρυπάνη

Συντελεστές – Διανομή

Καλλιτεχνική επιμέλεια Κύκλου Εργαστηρίων Σύνθεσης ΕΛΣ: Τάσος Ρωσόπουλος
Βοηθός καλλιτεχνικού επιμελητή: Γιάννης Αγγελάκης

Μουσική διεύθυνση: Νίκος Βασιλείου

Υψίφωνος: Νίκη Λαδά
Tενόρος: Χρήστος Κεχρής 

Xορικό σύνολο:
Νίκος Ζιάζιαρης, Βάλια Καράγιωργα, Μάρω Κωνσταντινοπούλου, Φαίδων Μηλιάδης, Γιώργος Νικόπουλος, Δήμητρα Τρυπάνη, Ντορίτα Χωραφά

Ergon Ensemble:
Kλαρινέτο, μπάσο κλαρινέτο: Κώστας Τζέκος
Tρομπέτα: Σπύρος Αρκούδης
Tρομπόνι: Ανδρέας-Ρολάνδος Θεοδώρου 
Βιολί: Φαίδων Μηλιάδης, Κώστας Παναγιωτίδης, Βασίλης Σούκας, Δήμητρα Τριανταφύλλου
Βιόλα: Κρυσταλία Γαϊτάνου
Βιολοντσέλο: Αλέξανδρος Μποτίνης, Δημήτρης Τραυλός
Κοντραμπάσο: Νίκος Τσουκαλάς
Πιάνο: Στέφανος Νάσος, Χρήστος Σακελλαρίδης

Φωτογραφίες & βίντεο

Φωτογραφίες