tragoudi_kyra_domnitsa_gnotv_375x667
tragoudi_kyra_domnitsa_gnotv_1920x1080

Μουσικό θέατρο

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΚΥΡΑ-ΔΟΜΝΙΤΣΑΣ

Μάρθα Μαυροειδή / Μάρω Βασιλειάδου / Μαρία Μαγκανάρη

50'

Από έως

Περιγραφή

Στα ταραχώδη χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, μια παραγνωρισμένη ηρωίδα του Αγώνα συνομιλεί με τον εαυτό της, την εποχή της και το σύγχρονο κοινό. Το τραγούδι της κυρα-Δομνίτσας χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη ιστορικά τεκμήρια (αρχειακές καταγραφές, μαρτυρίες της εποχής, έγγραφα, ημερολόγια πλοίου, επιστολές), τα οποία και επεξεργάζεται με ποικίλο συγγραφικό τρόπο, από τον δημοτικό δεκαπεντασύλλαβο ως τη βιωματική γραφή, με σκοπό να αποδώσει την εξωτερική πραγματικότητα των γεγονότων και την εσωτερική ζωή των προσώπων.

Την ιστορία της Δόμνας Βισβίζη, σε μορφή μονολόγου με χορικά στάσιμα, αποδίδει με ευαισθησία η ηθοποιός Σύρμω Κεκέ και συνθέτει, με τα μέσα του μουσικού θεάτρου, μια γυναικεία δημιουργική ομάδα που αποτελείται από τη δημοσιογράφο/συγγραφέα Μάρω Βασιλειάδου, τη συνθέτρια Μάρθα Μαυροειδή, που συνυφαίνει με γνώση παραδοσιακά και σύγχρονα ακούσματα, και τη σκηνοθέτρια Μαρία Μαγκανάρη. Συμμετέχει επταμελές μουσικό σύνολο και το γυναικείο φωνητικό σύνολο chórεs.

Η παραγωγή και η δημιουργία της GNO TV υλοποιούνται με τη στήριξη της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) [www.SNF.org] για την ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.

Βιντεοσκοπήθηκε στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ στις 24 Απριλίου 2021. Υπάρχουν διαθέσιμοι ελληνικοί και αγγλικοί υπότιτλοι.

Η μουσική του έργου είναι βαθιά επηρεασμένη από τις μουσικές παραδόσεις της Ελλάδας και των Βαλκανίων. Η συνθέτρια Μάρθα Μαυροειδή σημειώνει: «Η σύνθεση κινείται σε δύο επίπεδα: ένα κυριολεκτικό, με αναφορές στη μουσική της ευρύτερης περιοχής της Θράκης μέσα από την επιλογή των οργάνων, των ρυθμών και των μουσικών δρόμων· και ένα μεταφορικό, αντιμετωπίζοντας τα μουσικά ιδιώματα με ελεύθερο τρόπο και αξιοποιώντας τα ηχοχρώματα των οργάνων για να δημιουργήσει ηχοτοπία που απευθύνονται στο υποσυνείδητο. Η μουσική γραφή είναι πολυεπίπεδη, αναπτύσσοντας ταυτόχρονες μουσικές δράσεις, παράλληλα σύμπαντα που συνυπάρχουν την ίδια χρονική στιγμή, έτσι που η συνείδηση του ακροατή να διαστέλλεται για να τα συμπεριλάβει σε μια ενιαία μουσική εμπειρία. Το νέυ, η λύρα και το σάζι συνομιλούν με το πιάνο, το τσέλο και το κοντραμπάσο, σχηματίζοντας διαρκώς νέες υφές που παλινδρομούν ανάμεσα στη δράση και τον συνειρμό. Η γυναικεία φωνή έχει κεντρικό ρόλο στο έργο, αξιοποιώντας το τραγούδι ως μέσο έκφρασης αυτού που δεν μπορεί να ειπωθεί, αλλά και σαν τρόπο ενδυνάμωσης, μέσα από τη συνήχηση των φωνών σε πολυφωνικά μέρη που συνδυάζουν την παραδοσιακή πολυφωνία με σύγχρονη αρμονία. Το μουσικό έργο είναι ταυτόχρονα και μια ομολογία θαυμασμού μπροστά στην ομορφιά και τον πλούτο της παραδοσιακής μουσικής, και στην τεράστια παρακαταθήκη από συγκλονιστικούς στίχους και μελωδικούς πυρήνες που αέναα κυοφορούν, μια παρακαταθήκη από τον ανώνυμο στιχουργό και μουσικό που κράτησαν την τέχνη στα χέρια τους με φροντίδα και ευαισθησία, για να την εμπλουτίσουν και να την παραδώσουν στους επόμενους».

Για το κείμενο του έργου, η δημοσιογράφος/συγγραφέας Μάρω Βασιλειάδου σημειώνει: «H πρώτη φορά που είδα τη Δόμνα Βισβίζη ήταν σε μια προτομή στο Πεδίον του Άρεως. Μου φάνηκε κάπως βλοσυρή με το σφιχτό κεφαλομάντιλο, στημένη άβολα ανάμεσα στους άντρες της τιμητικής Λεωφόρου των Ηρώων. Δεν την ήξερα. Και ίσως ακόμη να μην τη γνωρίζω πραγματικά, μολονότι έχω περάσει μαζί της σχεδόν δυο χρόνια προσπαθώντας πρώτα να ανασυστήσω τη ζωή της και ύστερα να τη βάλω στο χαρτί. Όμως την αγαπάω σαν να είναι δικός μου άνθρωπος, μια φανταστική προγιαγιά που ήρθε και στάθηκε κοντά στην πραγματική γιαγιά μου: η μία Θρακιώτισσα που ξεριζώθηκε το 1821, η άλλη Μικρασιάτισσα που έχασε τις ρίζες της το 1922. Στο Τραγούδι της κυρα-Δομνίτσας συναντιούνται οι μοίρες πολλών γυναικών, γιατί η Δόμνα έζησε, μέσα σε μία, πολλές ζωές. Όλες έχουν τη δική της φωνή: η ερωτευμένη νύφη του 1800, η μικρομάνα που νανουρίζει εν πλω τα παιδιά της, η χήρα που αναλαμβάνει το γκουβέρνο ενός πολεμικού πλοίου μέσα στις φωτιές της Επανάστασης, η άπορη που αναζητά το δίκιο της στημένη μερόνυχτα μπροστά στις πόρτες μιας απρόσωπης κρατικής διοίκησης. Ποια από όλες παθιάστηκε από το όραμα της ελευθερίας, ποια φοβήθηκε, ποια μετάνιωσε για τις θυσίες, ποια οργίστηκε, ποια έκλαψε και ύστερα κατάπιε τα δάκρυά της;».

Με μια ματιά – Σύνοψη

Όλα αρχίζουν με ένα όνειρο – ή μήπως σαν όνειρο; Μια νεαρή γυναίκα ετοιμάζεται να παντρευτεί εκείνον που αγαπάει. Η Δόμνα είναι 24 χρόνων. Στολίζεται νύφη. Λαχταράει να ταξιδέψει το Αιγαίο από άκρη σε άκρη δίπλα στον άντρα της, τον καπετάν Αντώνη Βισβίζη. Βρισκόμαστε στην Αίνο της Θράκης, μια πόλη με αρχαίες ρίζες που ανθεί, μια ανάσα μακριά από την πανίσχυρη Κωνσταντινούπολη. Ο 19ος αιώνας μόλις ξεκινά. Θα σαρώσει ανθρώπους, θα σπείρει επαναστάσεις, θα φτιάξει έθνη. Και θα γεννήσει μια μικρή αλλά ελεύθερη Ελλάδα. Πώς μπαίνει μέσα στο όνειρο της νύφης ο Θούριος του Ρήγα; Γιατί οι φίλες της κεντούν πάνω στα προικιά του γάμου τη σημαία της Επανάστασης;

Το τραγούδι της κυρα-Δομνίτσας αφηγείται με τον δικό του τρόπο –σε τέσσερις πράξεις με λόγο και μουσική, εσωτερικούς μονολόγους, χορικά στάσιμα, νανουρίσματα, νυφιάτικα τραγούδια και εμβατήρια– την ιστορία της Θρακιώτισσας καπετάνισσας και ηρωίδας της Ελληνικής Επανάστασης Δόμνας Βισβίζη. Ανάμεσα στα στημόνια των ιστορικών γεγονότων –χρόνια με ρομαντικές ιδέες, πατριωτικά οράματα, πικρές διαψεύσεις– περνούν σαν κλωστές τα συμβάντα της ταραγμένης της προσωπικής ζωής: μητρότητα, χηρεία, οικονομική καταστροφή. Η Δόμνα υφαίνει τη μοίρα της μόνη της, μια «ευπειθής πατριώτισσα» που θυσίασε βιος και οικογένεια για «να χτιστεί το χρυσό παλάτι της ελευθερίας». Στη νέα Ελλάδα, ανέστια και άπορη, με κόπο έλαβε μια στάλα βοήθεια. Ποτέ δεν ζήτησε, ούτε έλαβε τιμές για την προσφορά της στην πατρίδα. Πέρασε τα ύστερα χρόνια σε ένα σπιτάκι δίπλα στη θάλασσα του Πειραιά. Ίσως το τελευταίο απόγευμα πριν φύγει από τη ζωή στα 67 της χρόνια, άναψε το καντήλι στο δωμάτιο και, λίγο πριν πέσει η νύχτα, άκουσε από το παράθυρο να φυσά ένα γνώριμο αεράκι φερμένο ψηλά από το Αιγαίο.

Συντελεστές – Διανομή

Μουσική Μάρθα Μαυροειδή
Κείμενο Μάρω Βασιλειάδου
Σκηνοθεσία Μαρία Μαγκανάρη
Σκηνικό, κοστούμια Παύλος Θανόπουλος
Σχεδιασμός φωτισμών Μαρία Γοζαδίνου

Μουσική διδασκαλία, διεύθυνση φωνητικού συνόλου Ειρήνη Πατσέα
Βοηθός σκηνοθέτη Μαρία Γοζαδίνου

Δόμνα Βισβίζη Σύρμω Κεκέ

Γυναικείο φωνητικό σύνολο chórεs
Δέσποινα Γεώργα, Μαρίνα Εμμανουηλίδου, Κατερίνα Κουτσονικόλα, Βασιλική Κωνσταντέλλου, Ελισάβετ Λουμπαρδιά, Αλκμήνη Μπασακάρου, Δάφνη Νικολάου, Ευφροσύνη Παπαδάκου, Δανάη Στεργίου
Καλλιτεχνική διεύθυνση φωνητικού συνόλου Μαρίνα Σάττι

Χάρης Λαμπράκης, Νίκος Παραουλάκης (νέυ)
Στρατής Ψαραδέλλης (λύρα)
Μάρθα Μαυροειδή (σάζι, φωνή)
Γιάννης Παπαδόπουλος (πιάνο)
Γιώργος Ταμιωλάκης (βιολοντσέλο)
Γιώργος Βεντουρής (κοντραμπάσο)

Βιντεοσκόπηση, τηλεσκηνοθεσία, μοντάζ Κωνσταντίνος Αρβανιτάκης
Μετάφραση υποτίτλων στα αγγλικά Ρόμπιν Μπηρ

Σκηνοθετικό σημείωμα

Μια Θρακιώτισσα ονειρεύεται την Ελληνική Επανάσταση και ξεκινάει ένα μεγάλο ταξίδι μέσα στην Ιστορία: από την οθωμανική αυτοκρατορία θα φτάσει στο νέο ελληνικό κράτος. Από τη φαντασίωση και το όνειρο θα περάσει στην πραγματικότητα – μ’ όλες τις διαψεύσεις της. Θα ζήσει μια αληθινή επανάσταση, θ’ αξιωθεί να δει την Ελλάδα ελεύθερη. Η φωνή της θα καταγραφεί μέσα σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία, σε μια ανδροκρατούμενη Ιστορία: «Ευπειθής πατριώτισσα Δόμνα Βισβίζη».

Γράφει ο Λόρδος Μπάιρον, λίγο πριν ριχτεί στο άγνωστο της Ελληνικής Επανάστασης και στο πεπρωμένο του:

Σωστό ή λάθος, μια ροπή καραδοκεί, σε έλκει
προς το άγνωστο σαν μυστικός προϊδεασμός,
στα βάθη να καταδυθείς, με όλους σου τους φόβους…

Όταν πρωτοδιάβασα το έργο της Μάρως Βασιλειάδου διαισθάνθηκα πως κινούνταν σε ανάλογη περιοχή. Η συγγραφέας έφτιαξε μια ηρωίδα που μπαίνει στην Επανάσταση όπως μπαίνει κανείς σ’ ένα όνειρο. Η δική μας Δόμνα είναι γήινη, κουβαλάει τους ήχους, τις μυρωδιές, τις παραδόσεις του τόπου της. Έχει προαισθήματα. Συναντά το πεπρωμένο της με τον τρόπο των ηρώων του δημοτικού τραγουδιού. Στη ζωή της, η Επανάσταση θα δημιουργήσει μια τομή, ή μάλλον ένα ρήγμα: θα υπάρχει πάντα το πριν και το μετά. Ο αγώνας για την ελευθερία θα βιωθεί ως τόπος γυναικείας απελευθέρωσης, αλλά και ως πηγή οδύνης και προσωπικών απωλειών. Το έργο, αν και συγκροτημένο σε πλαίσιο ιστορικό, είναι ένα έργο ποιητικό – ή, ακόμα καλύτερα, είναι ένα τραγούδι. Μας ζητούσε διαρκώς να βιωθεί, να τραγουδηθεί, προκειμένου να φανερώσει τον πλούτο του. Μας αποκάλυπτε τα μυστικά και τις διαδρομές του σιγά σιγά στις πρόβες. Ο γάμος, η μητρότητα, ο πόλεμος, το πένθος, οι αναμνήσεις: οι ήχοι μιας ζωής. Στα χέρια της Μάρθας Μαυροειδή έγιναν ένα συναρπαστικό τραγούδι: Το τραγούδι της κυρα-Δομνίτσας.

— Μαρία Μαγκανάρη

Φωτογραφίες & βίντεο

Φωτογραφίες

Πάγιος χορηγός

Χορηγός αερομεταφορών

Creative partner

Technology partner

Supporter

Χορηγοί φιλοξενίας

Χορηγοί επικοινωνίας