ask_ada_gnotv_375x667

Μουσικό θέατρο

ASK ADA

Γιάννης Κυριακίδης

60'

Από έως

Περιγραφή

Το νέο έργο Ask Ada του διακεκριμένου συνθέτη Γιάννη Κυριακίδη έρχεται αποκλειστικά στην GNO TV από τις 11 Σεπτεμβρίου έως τις 31 Δεκεμβρίου 2021, στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Πρόκειται για μια καινοτόμο σύνθεση μουσικού θεάτρου για φωνή, σύνολο και πολυμέσα σε λιμπρέτο της Τεοντορά Ντελαβώ, βασισμένη στη ζωή και το έργο της πρωτοπόρου της πληροφορικής Άντας Λάβλεϊς, κόρης του Λόρδου Μπάιρον, η οποία θεωρείται πως δημιούργησε τον πρώτο αλγόριθμο για υπολογιστή το 1843.

Στηριγμένος στα ιστορικά τεκμήρια για τη ζωή και το έργο της Άντας Λάβλεϊς, αλλά και στις όψιμες επιστολές και τα ποιήματα ενός μετανιωμένου Μπάιρον για την εγκαταλελειμμένη του κόρη, ο πολυγραφότατος Γιάννης Κυριακίδης, που ζει και δημιουργεί στην Ολλανδία, δίνει φωνή σε τούτη τη μοναδική ιστορική μορφή (με την εξίσου γραφική, «βυρωνική» βιογραφία) σε ένα έργο πολυμεσικού μουσικού θεάτρου που αξιοποιεί και αναδεικνύει τις συνέπειες της προδρομικής επιστημονικής της έρευνας.

Το έργο αποτελεί ανάθεση της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ και εντάσσεται στον θεματικό κύκλο «Ωδές στον Βύρωνα», ο οποίος αποδίδει φόρο τιμής στον εμβληματικό ρομαντικό ποιητή και φιλέλληνα Λόρδο Μπάιρον. Τον κύκλο επιμελείται ο συνθέτης Αλέξανδρος Μούζας.

Η παραγωγή και η δημιουργία της GNO TV υλοποιούνται με τη στήριξη της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) [www.SNF.org] για την ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.

Η παραγωγή βιντεοσκοπήθηκε χωρίς την παρουσία κοινού και με όλα τα αναγκαία μέτρα προστασίας από τον Covid-19 στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος στις 11 & 12 Ιουνίου 2021. Υπάρχουν διαθέσιμοι ελληνικοί και αγγλικοί υπότιτλοι.

Καρπός του άτυχου γάμου του Λόρδου Μπάιρον με την Ανναμπέλα Μίλμπανκ και εκδιωγμένη από το σπίτι μαζί με τη μητέρα της σε ηλικία πέντε εβδομάδων, η Άντα Λάβλεϊς δεν απέκτησε ποτέ σχέση με τον πατέρα της, ο οποίος, μόλις τρεις μήνες αργότερα, εγκατέλειψε την Αγγλία οριστικά εν μέσω αχαλίνωτης σκανδαλολογίας. Αυτό δεν εμπόδισε το μοναδικό νόμιμο τέκνο του Μπάιρον να αναπτύξει τη δική του, αυτόνομη και συναρπαστική, προσωπικότητα: αποθαρρυμένη από κάθε ενδιαφέρον για την ποίηση και τους ποιητές, η νεαρή Άντα καλλιέργησε τις μαθηματικές της δεξιότητες για να εξερευνήσει «τον αόρατο κόσμο που μας περιβάλλει», σχεδιάζοντας ιπτάμενες μηχανές σε ηλικία δώδεκα ετών, δημοσιεύοντας, για την «αναλυτική μηχανή» του Τσαρλς Μπάμπατζ, έναν πρωτοποριακό αλγόριθμο που θεωρείται ευρέως το πρώτο πρόγραμμα υπολογιστή της ιστορίας, και οραματιζόμενη πρώιμα τις διευρυμένες δυνατότητες των υπολογιστών σε τομείς όπως η μουσική αρμονία και σύνθεση.

Ο συνθέτης Γιάννης Κυριακίδης σημειώνει σχετικά με το έργο: «Στην περιβόητη “Σημείωση G” (Note G) σε μια ανακοίνωση σχετικά με την αναλυτική μηχανή του Τσαρλς Μπάμπατζ (1843), η Άντα Λάβλεϊς, δημιουργός του πρώτου αλγορίθμου για υπολογιστή, γράφει: “Η αναλυτική μηχανή θα μπορούσε να έχει επίδραση και σε άλλα πράγματα εκτός από τους αριθμούς”. Μ’ αυτό της το όραμα, η Άντα προβλέπει την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και την επίδρασή της στις ζωές μας πάνω από ενάμιση αιώνα πριν την άφιξή της. Ως ερασιτέχνις μουσικός (έπαιζε άρπα), κατάλαβε πως ακόμη και η μουσική θα μπορούσε να παραχθεί από έναν αλγόριθμο που θα βασιζόταν σε ορισμένους κανόνες. Όταν μου ζητήθηκε να γράψω ένα νέο έργο βασισμένο στην Άντα Λάβλεϊς, η πρώτη μου σκέψη ήταν τι είδους σύνθεση θα μπορούσε να έχει φανταστεί η ίδια πως ήταν δυνατό να συντεθεί με βάση αυτούς τους αλγορίθμους. Κοιτάζοντας τον αυθεντικό αλγόριθμο, το πρώτο πράγμα που μου έκανε εντύπωση ήταν πόσο σύγχρονος φαινόταν: διαδικασίες, μεταβλητές και βρόχοι που βρίσκουμε στον σύγχρονο προγραμματισμό βρίσκονταν ήδη σ’ αυτόν τον πρώτο αλγόριθμο, ένα πρόγραμμα που η Άντα δημιούργησε ώστε να υπολογίζει τους λεγόμενους αριθμούς Μπερνούλλι, μια πολύπλοκη μαθηματική διαδικασία. Προσπάθησα να κατασκευάσω τον δικό μου αλγόριθμο βασισμένο στην παραγωγή μιας παρόμοιας σειράς αριθμών. Θέλησα να δημιουργήσω έναν ηχητικό κόσμο με μηχανικά χαρακτηριστικά, ταυτόχρονα όμως μέσα σε έναν συνεκτικό αρμονικό κόσμο όχι πολύ μακριά από την τονική γλώσσα της Ευρώπης των μέσων του 19ου αιώνα. Θέλησα να χρησιμοποιήσω αυτή τη δομή στην παρουσίαση των κομματιών της ζωής της, μια δραματουργία που ταλαντεύεται ανάμεσα σε διαφορετικές όψεις της ζωής και των γραπτών της –την αυτοβιογραφική και την επιστημονική– και την παρακαταθήκη της».


Αφιέρωμα στα 200 χρόνια από την έναρξη της ελληνικής επανάστασης
Κύκλος «Ωδές στον Βύρωνα»
Επιμέλεια κύκλου Αλέξανδρος Μούζας

Αισθηματίας και είρων, ανθρωπιστής και φιλόζωος, λάτρης των ιδεών και δέσμιος των παθών, άνθρωπος της δράσης και συβαρίτης, εραστής ανδρών και γυναικών, «τρελός, κακός και επικίνδυνος», φιλέλληνας ως το (πρόωρο) τέλος του και, πάνω απ’ όλα, πέρα για πέρα ποιητής, ο Λόρδος Μπάιρον ενσάρκωσε παραδειγματικά όσο καμιά άλλη μορφή τους ενθουσιασμούς, τα επιτεύγματα και τις αντιφάσεις του ρομαντικού κινήματος. Σε μια απόπειρα να αποδώσει καλλιτεχνικά μια κάποια ιδέα για το μέγεθος του έργου και της επίδρασης αυτής της προδρομικής φιγούρας του «σούπερ σταρ», η Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής παρουσιάζει, στη διάρκεια του 2021, ένα πολύπτυχο αφιέρωμα με εύρος ανάλογο της ανεξάντλητης προσωπικότητας που, σε μόλις 36 χρόνια ζωής, άφησε πίσω, εκτός από 17 (!) τόμους ποίησης (πρόσφορης, ήδη από την εποχή της, σε κάθε είδους δραματική και μουσική μεταποίηση), αξιομνημόνευτη πολιτική δράση, σωρεία από σκάνδαλα και ραγισμένες καρδιές, καθώς και φήμη καταδικασμένη, θα ’λεγε κανείς, στη διιστορική, όσο και πυρετώδη, μυθοποίηση.

Ο κύκλος «Ωδές στον Βύρωνα», σε καλλιτεχνική επιμέλεια του συνθέτη Αλέξανδρου Μούζα, διατρέχει τις εποχές, τα γένη και τα είδη της μουσικής και θεατρικής διαπραγμάτευσης, καλύπτοντας ένα φάσμα που εκτείνεται από τη συναυλιακή απόδοση (οι ξεχασμένες Εβραϊκές μελωδίες, συνεργασία του Μπάιρον με τον Εβραίο μουσικό Άιζακ Νέιθαν στο πνεύμα του ρομαντικού ενδιαφέροντος του πρώτου για τις απειλούμενες «εθνικές» κουλτούρες, μελοποιήσεις της καινοτόμου, queer ερωτικής ποίησης του Μπάιρον από τρεις νέους Έλληνες συνθέτες) ως το θέατρο σκιών. Ο κύριος όγκος του προγράμματος αφιερώνεται, όπως είναι αναμενόμενο, στο σύγχρονο μουσικό θέατρο: ο Αλέξανδρος Μούζας αξιοποιεί την επιστολογραφία του ποιητή από την Ελλάδα, ο Γιάννης Κυριακίδης αποτίει έναν πολυμεσικό φόρο τιμής στην κόρη του Μπάιρον και… πρωτοπόρο των υπολογιστών Άντα Λάβλεϊς, ενώ το αφιέρωμα καταλήγει στο νέο έργο του διακεκριμένου Ελληνοαμερικανού συνθέτη Γιώργου Τσοντάκη με θέμα τις τελευταίες ημέρες του Μπάιρον στο Μεσολόγγι.

Trailer

Με μια ματιά – Σύνοψη

Ρωτήστε την Άντα, όχι τη Siri. Ρωτήστε κάποια που καταλαβαίνει, που ήταν εδώ προτού ξεκινήσει η παραφροσύνη. Και ρωτήστε τη με τον πιο ανάλαφρο, τον πιο οπιούχο τρόπο. Αφήνοντας την πλήξη της επιστήμης στη δική της επικράτεια. Μιλήστε μεμιάς σε ολόκληρη τη γυναίκα. Η Α΄ και η Β΄ όψη της Άντας, η επί της οθόνης και η ζωντανή, συνυφαίνουν τους δυο ήχους τους όπως θα έκανε ένας αργαλειός του Ζακάρ, με μια ανθρώπινη δημιουργία στην καρδιά του, αλλά και το αποτύπωμα της μηχανής στη στόφα του. Συνειδητό και υποσυνείδητο, μέρα και νύχτα, διακόπτουν συνεχώς το ένα το άλλο ρυθμικά, όπως οι πατητήρες ενός αργαλειού.

Την Άντα Λάβλεϊς την πρωτοθυμήθηκε τη δεκαετία του ‘50 ο Άλαν Τιούρινγκ και αργότερα αναδείχθηκε σε κρυφό ίνδαλμα τη δεκαετία του ‘70, όταν μια πρωτοποριακή γλώσσα προγραμματισμού υπολογιστών υιοθέτησε το όνομά της. Όπως ο Τουταγχαμών, η Άντα επανήλθε στη ζωή τη στιγμή που ο κόσμος ξαναθυμήθηκε το όνομά της, γιατί οι Αιγύπτιοι, στην αρχαιότητα, πίστευαν πως πεθαίνεις μόνο όταν κανείς δεν προφέρει πια το όνομά σου. Και τώρα πια βρίσκεται σε κάθε τεύχος της σειράς Ιστορίες της καληνύχτας για επαναστάτριες, σε κάθε επεισόδιο του Doctor Who ή των διαδικτυακών σειρών κινουμένων σχεδίων με θέμα τις γυναίκες μαθηματικούς, και έχει γίνει η ηρωίδα μιας εποχής που αντιπαθεί τα μαθηματικά, αλλά εξαρτάται από αυτά.

Μια όπερα βασισμένη όχι μόνο στην αλληλογραφία ανάμεσα στη Λαίδη Λάβλεϊς και τον εφευρέτη της αναλυτικής μηχανής, Τσαρλς Μπάμπατζ, μα και στην ποίηση του πατέρα της, Λόρδου Μπάιρον, καθώς και στην ευρεία επίδραση και επιρροή των «διαισθήσεων» και του οράματός της για το πού θα μπορούσε αυτή η Μηχανή να οδηγήσει την ανθρωπότητα. Η πραγματική δύναμη σήμερα φαίνεται πως κρύβεται στα χέρια ιδιοφυών προγραμματιστών, ενώ ο ίδιος ο αλγόριθμος γνωρίζει περισσότερα από τον εφευρέτη του, και τα –άγνωστα– αποτελέσματα συχνά οδηγούν σε απάνθρωπες επιπτώσεις. Ποιος έχει την ευθύνη, λοιπόν; Ποιος μπορεί να πει αν οι εκβάσεις, αυτοί οι νόμοι που υπάρχουν, συγκαλυμμένοι ελαφρά σαν με πέπλο, και διαφεντεύουν το σύμπαν μας και εμάς τους ίδιους, είναι θεϊκές… Ή δαιμονικές; Το να έχει κανείς το «κοκκαλάκι της νυχτερίδας» έχει και καλές και κακές όψεις! Όπως θα έλεγε και η Άντα, οι εκβάσεις συχνά είναι απρόβλεπτες.

Αν και περιορίστηκε να τα κάνει όλα μέσα σε 36 χρόνια, όπως ο πατέρας της ο Μπάιρον, αυτό ήταν αρκετό ώστε εμείς σήμερα να είμαστε εδώ, να διαβάζουμε ήσυχα στις χρονομηχανές μας, ανώδυνα, σε περίπτωση που, παρ’ ελπίδα, εξακολουθήσουν να υπάρχουν πράγματα να εξερευνούμε και να ανακαλύπτουμε, σε περίπτωση που ο κόσμος συνεχιστεί, παρά το χάος και την καταστροφή που τον χτυπούν για ακόμη μια φορά με κατακλυσμιαίο τρόπο. Ακόμη και με δεδομένο πως ο χρόνος δεν είναι πραγματικός, το έργο είναι σχετικά σύντομο για όπερα, καθώς διαρκεί κάπως λιγότερο από μία ώρα, και η δομή του περιστρέφεται γύρω από τον αριθμό 36.

Συντελεστές – Διανομή

Μουσική Γιάννης Κυριακίδης
Λιμπρέτο Τεοντορά Ντελαβώ

Μουσική διεύθυνση Γκρέγκορυ Σαρέτ
Οπτικό υλικό, προγραμματισμός Νταριέν Μπρίτο
Σχεδιασμός κοστουμιού Μπράιαν Ντε Καρβάγιο
Σχεδιασμός φωτισμών Μελίνα Μάσχα

Μιχαέλα Ρήνερ (φωνή)

Κώστας Σερεμέτης (κρουστά)
Ευαγγελία Κιοσόγλου (άρπα)
Απόστολος Παληός (πιάνο)
Διονύσης Βερβιτσιώτης (βιολί)
Γιάννης Αθανασόπουλος (βιόλα)
Αλέξανδρος Μποτίνης (βιολοντσέλο)

Οργάνωση συνόλου Άναξ – Πολιτιστικές παραγωγές
Υπεύθυνος συνόλου Αλέξανδρος Μούζας

Κινηματογράφηση, μοντάζ Κωνσταντίνος Αρβανιτάκης
Μετάφραση υποτίτλων στα ελληνικά Αντώνης Γαλέος

Φωτογραφίες & βίντεο

Φωτογραφίες

Πάγιος Χορηγός

Χορηγός αερομεταφορών

Creative partner

Technology partner

Supporter

Χορηγοί φιλοξενίας

Χορηγοί επικοινωνίας

Σας προτείνουμε

tragoudi_kyra_domnitsa_gnotv_752x384

Μουσικό θέατρο

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΚΥΡΑ-ΔΟΜΝΙΤΣΑΣ

Μάρθα Μαυροειδή / Μάρω Βασιλειάδου / Μαρία Μαγκανάρη

liver_3

Μουσικό θέατρο

ΗΠΑΡ

Ευθύμης Φιλίππου / Αγγελική Παπούλια / Χρήστος Πασσαλής / Ictus